Het goede nieuws is: in meer dan de helft van de gevallen verloopt het verdelen van de nalatenschap zonder noemenswaardig conflict. En als u zorgvuldig een en ander plant, stijgt de kans dat het goed gaat. Een vrij grote minderheid van de verdelingen leidt echter tot hoogoplopende en emotioneel slopende discussies, ruzies tussen broers en zussen die nooit meer vergeten worden en onoplosbare frustraties over al dan niet vermeende onrechtvaardigheden. We wensen het u niet toe. Maar wat zijn de mogelijkheden als u in een conflict verzeilt over de omvang of verdeling van een nalatenschap?

Advertentie

Hebt u een vraag over een erfenis of schenking?

1. Laat u adviseren

Wie juridische bijstand kan gebruiken, moet in eerste instantie terecht kunnen bij de notaris. Het is zijn of haar rol om de erfgenamen onpartijdig te adviseren en hen te helpen om tot een akkoord te komen. Soms stelt de notaris ook een schikking voor, die de partijen al dan niet aanvaarden.

2. Schakel een bemiddelaar in

Lukt het niet om op die manier een oplossing uit te dokteren waar alle partijen zich in kunnen vinden, dan hoeft het nog niet meteen tot een gerechtelijke vereffening (rechtszaak) te komen. Sinds 2005 is het mogelijk om een erkende juridische bemiddelaar in te schakelen, die de partijen kan begeleiden om tot een akkoord te komen. Een erkend bemiddelaar in uw buurt kan u vinden via www.fbc-cfm.be.

Bemiddeling heeft als grote voordeel dat het gemiddeld een pak goedkoper uitvalt dan een rechtszaak, en meestal ook veel minder lang aansleept: in enkele maanden tot een jaar wordt doorgaans een resultaat bereikt, terwijl een rechtszaak geregeld in een lijdensweg van jaren uitmondt. Jaren waarin de nalatenschap onbeheerd blijft: er kan bijvoorbeeld niet ingegrepen worden in de effectenportefeuille, of een onroerend goed kan niet worden onderhouden, vaak met ernstig waardeverlies tot gevolg.

Daar staat tegenover dat bemiddeling, die maar mogelijk is als alle partijen er vrijwillig voor kiezen, alleen een kans op slagen heeft als eenieder bereid is om te praten en te onderhandelen. Het biedt vooral een goede kans als het conflict nog niet hopeloos vastzit. Let wel: het gaat om een vrijwillig proces, maar als er een akkoord wordt bereikt, wordt dat gehomologeerd en krijgt het zo de waarde van een rechtsbesluit waaraan iedereen zich moet houden.

3. Stap naar een advocaat en probeer alsnog een akkoord te sluiten

Komt er via bemiddeling geen uitzicht op een oplossing, dan kan een van de partijen of de bemiddelaar besluiten de handdoek in de ring te gooien. De partijen zullen dan een advocaat moeten aanspreken om een gerechtelijke procedure voor te bereiden. Ook advocaten ondernemen dan vaak nog een poging om tot een onderhandelde oplossing te komen en de tijdrovende rechtsgang te vermijden. Hoewel de partijen zich in dat stadium meestal verschansen achter een muur van eigen gelijk en afwijzing van de argumenten van de ander, is het soms mogelijk hen tot ultiem onderhandelen aan te zetten vanuit de overweging dat de financiële risico’s van een rechtszaak aanzienlijk zijn en dat ze allemaal te winnen hebben bij een akkoord.

4. Ga naar de rechtbank

Lukt dat niet, dan rest alleen nog de gerechtelijke vereffening. Ondanks de waarschuwing dat dit in het algemeen niet de goedkoopste noch snelste oplossing is, kan het in een geblokkeerde situatie uiteindelijk wel de efficiëntste weg zijn om tot een verdeling te komen. Vraagt een van de partijen bij de rechtbank van eerste aanleg een gerechtelijke vereffening, dan zal de rechter een notaris-vereffenaar aanwijzen die de verdeling in goede banen moet leiden. Komen de partijen niet overeen over de keuze van de notaris, dan legt de rechter die op.

De notaris start met een verkennend gesprek waarbij elke partij haar standpunten uiteenzet en documenten aanbrengt. Zo nodig kan hij bepaalde stellingen onderzoeken, en bijvoorbeeld via een bankonderzoek nagaan of het klopt dat een van de kinderen geld van een rekening kon afhalen.

Vervolgens maakt de notaris een boedelbeschrijving indien dat nuttig kan zijn - als het conflict bijvoorbeeld uitsluitend gaat over de verkoop van één onroerend goed uit de nalatenschap, is een boedelbeschrijving niet relevant. De erfgenamen krijgen daarna de tijd om hun aanspraken door te geven.

Op basis daarvan maakt de notaris een ontwerp van verdeling, dat geldt als een eerste uitspraak. Uit niemand daartegen een bezwaar, dan kan de procedure afgerond worden en krijgt het akkoord de waarde van een vonnis.

Het invoeren van maximumtermijnen is zeker geen garantie dat een rechtszaak in ruim een jaar zal zijn afgehandeld.

Sinds 2012 gelden voor alle beschreven stappen in de procedure telkens maximumtermijnen. Daardoor wordt de procedure ‘beperkt’ tot 15 maanden indien niemand nog bezwaar heeft en het ontwerp van verdeling recht naar een akkoord leidt.

Duiken er echter opnieuw bezwaren op, dan verlengt de procedure: de notaris moet dan de bezwaren en betwistingen oplijsten en de zaak aanhangig maken bij de rechtbank. De rechter kan het ontwerp van de notaris alsnog bevestigen, of aanpassingen vragen. Heeft dan niemand nog bezwaren, dan is er een akkoord, anders moet een van de erfgenamen beroep aantekenen tegen het vonnis. Het invoeren van maximumtermijnen is dus tot op zekere hoogte een verbetering, maar zeker geen garantie dat een rechtszaak in ruim een jaar afgehandeld zal zijn.

 

Bron: Netto